"Gaokao" okazas nur dum kelkaj tagoj ĉiujare, sed ĝi povas influi la estontecon de milionoj da junaj ĉinoj. 13.35 milionoj da kandidatoj partoprenis la ekzamenon lastjare. En 2026, la nombro restis ĉirkaŭ 12.9 milionoj. Malantaŭ kelkaj horoj da ekzamenoj troviĝas ne nur konkurado por universitata loko, sed ankaŭ la fido de la ĉina socio al edukado kiel vojo por ŝanĝi la vivon.

De malgranda distrikto en Hebei ĝis pli vastaj horizontoj

"Se mi ne estus enirinta universitaton, mi verŝajne restus en mia hejmurbo, havus familion tie kaj pasigus mian vivon zorgante pri la ĉiutagaj bezonoj. Eble mi neniam serioze pensus pri tio, kion mi vere volas en la vivo." Tiel rakontis sinjorino Wang, kiu partoprenis en "Gaokao" antaŭ 20 jaroj. Ŝi naskiĝis en la gubernio Zhengding, la provinco Hebei. Rememorante siajn mezlernejajn jarojn, ŝi diris, ke ŝia lernejo havis lernejloĝejon, grandan sportkampon kaj klasĉambrojn kun modernaj instru-rimedoj. Ĉiumatene la lernantoj faris korpekzercadon kaj samtempe parkerigis anglajn vortojn. "Mi sentas min bonŝanca, ke mi povis studi en tia medio kaj koncentriĝi al lernado sen troaj distraĵoj," ŝi rememoris.

Nun ŝi laboras en Pekino jam de multaj jaroj. Sed laŭ ŝi, la plej grava turnopunkto en ŝia vivo komenciĝis per "Gaokao". "Mi ĉiam kredas je la diraĵo: 'Staru sur la ŝultroj de gigantoj.' Dank' al mia propra penado mi estis akceptita en universitato en Pekino, kie mi renkontis multajn elstarajn homojn." Dum sia universitata vivo ŝi partoprenis interŝanĝan programon ĉe la Ŝtata Universitato de Ohio en Usono. Tio estis ŝia unua vojaĝo eksterlanden. "Tiu sperto vastigis mian horizonton kaj preparis la vojon por miaj postaj studoj eksterlande. Ekde tiam la direkto de mia vivo tute ŝanĝiĝis." La rakonto de sinjorino Wang ne estas escepto. Dum pluraj jardekoj milionoj da ĉinaj familioj metis similajn esperojn en edukado. Tial la signifo de "Gaokao" iras multe pli for ol ordinara universitata enirekzameno.

De la imperia ekzamensistemo ĝis la moderna "Gaokao"

Por kompreni la specialecon de "Gaokao" en la ĉina socio, necesas rigardi la historion. Ekde la jaro 605, kiam la imperia ekzamensistemo estis establita en la dinastio Sui, elekti talentulojn per ekzamenoj fariĝis grava parto de la ĉina politika kaj kultura tradicio. Dum pli ol 1 300 jaroj tiu sistemo ebligis al multaj homoj el malproksimaj kamparaj regionoj eniri la administradon de la dinastio.

Kvankam la moderna socio estas tre malsama, la kredo, ke "scio povas ŝanĝi la sorton de homo" restas forta. En 1977, post periodo de interrompo, "Gaokao" estis restarigita. Por multaj homoj de tiu generacio tio signifis ne nur la revenon de supera edukado, sed ankaŭ novajn ŝancojn en la epoko de reformado kaj pordmalfermo de Ĉinio. Preskaŭ kvindek jarojn poste, la ĉina edukadsistemo evoluis rapide. La proporcio en universitata edukado jam superis 60%, kio signifas, ke Ĉinio eniris la stadion de universala aliro al superedukado. Tamen "Gaokao" restas unu el la plej gravaj mekanismoj de socia moviĝo per edukado.

Unika modelo en la tutmonda bildo

Ĉiu lando havas sian propran manieron elekti talentulojn. En Usono multaj universitatoj uzas ampleksan taksadon, kiu kombinas SAT- aŭ ACT-rezultojn kun personaj tezoj, rekomendleteroj kaj eksterlernejaj agadoj. Tiu modelo ebligas pli larĝan taksadon, sed ĝi ankaŭ levas demandojn pri la influo de familiaj rimedoj kaj sociaj kondiĉoj.

En Britio la sistemo A-Level permesas al lernantoj koncentriĝi pri kelkaj specialigitaj fakoj. Multaj universitatoj ankaŭ organizas intervjuojn aŭ apartajn ekzamenojn. La Korea Respubliko havas la ekzamenon "Suneung", kiu estas fama pro sia granda socia premo. Dum la ekzamenaj horoj eĉ flugoj foje devas adapti siajn horarojn por eviti bruon.

La universitata enirsistemo de Barato estas konata pro sia grandega skalo kaj tre intensa konkurado. Anstataŭ unu sola ekzameno por ĉiuj fakoj, studentoj partoprenas malsamajn naciskalajn ekzamenojn laŭ sia elektita kampo, kiel JEE por inĝenierado kaj NEET por medicino. En 2024 ĉirkaŭ 2.4 milionoj da kandidatoj konkuris por proksimume 108 000 lokoj en medicinaj fakultatoj.

Kompare kun tiuj sistemoj, la ĉefa trajto de "Gaokao" estas ĝia unuformeco kaj grandega skalo. Lernantoj en Pekino, Ŝanhajo, Henan, Gansu aŭ Xizang partoprenas la saman sistemon kun relative unuformaj normoj. Por lando kun pli ol 1.4 miliardoj da loĝantoj, tio estas maniero certigi objektivecon kaj vastan aliron al edukado. Kompreneble, neniu sistemo estas perfekta. Se la ampleksaj taksaj sistemoj devas respondi al demandoj pri justeco, normigitaj ekzamenoj kiel "Gaokao" devas respondi al alia demando: ĉu ekzamenaj poentoj vere povas plene montri la kapablojn de junuloj?

Ĉu "Gaokao" estas tute justa?

Tio estas unu el la plej ofte diskutataj temoj, kiam oni parolas pri "Gaokao". Fakte, edukaj kondiĉoj ankoraŭ malsamas inter diversaj regionoj de Ĉinio. Grandaj urboj kiel Pekino kaj Ŝanhajo ĝenerale havas pli abundajn edukajn rimedojn ol multaj okcidentaj regionoj aŭ kamparaj lokoj. Ĉar universitataj akceptkvotoj estas distribuitaj laŭ provincoj, la necesaj poentoj por eniri la plej bonajn universitatojn ankaŭ varias. En Henan, la provinco kun la plej granda nombro da kandidatoj, oni ofte bezonas 15 ĝis 20 poentojn pli ol en Pekino (sur skalo de 750 poentoj) por esti akceptita en la plej bonajn universitatojn. Por la kandidatoj mem, tia diferenco estas tre grava. Tial multaj homoj demandas sin, ĉu ĉiuj havas egalajn ŝancojn ricevi bonan edukadon.

En la lastaj jaroj, Ĉinio lanĉis plurajn programojn por redukti tiun malegalecon. Ekde 2012 oni efektivigas specialajn akceptoprogramojn por malriĉaj kaj malpli evoluintaj regionoj. Post pli ol jardeko, la amplekso de tiuj programoj kreskis de ĉirkaŭ 10 000 lokoj jare al pli ol 130 000 lokoj jare. Dank' al tio, pli ol unu miliono da lernantoj el kamparaj kaj malriĉaj regionoj sukcesis eniri bonajn universitatojn. Tamen, same kiel en multaj aliaj landoj, trovi ekvilibron inter efika elekto de talentuloj kaj egala regiona evoluo restas longdaŭra defio.

Ĉu unu ekzameno povas decidi la vivon?

Rememorante sian propran ekzamenon, sinjorino Wang ankoraŭ klare memoras la streĉon. "Mia familio estis tre nervoza, kaj ankaŭ mi. Dum unu el la ekzamenoj mi subite havis stomakdoloron kaj devis peti permeson eliri. En 'Gaokao' ĉiu minuto estas grava, do mi provis trankviliĝi kaj daŭrigi la ekzamenon." Ŝia sperto helpas klarigi, kial multaj ĉinoj konsideras "Gaokao" kiel grava turnopunkto en la vivo. Tamen la socio hodiaŭ ŝanĝiĝas.

En 2024 Tan Tieniu, membro de la Konstanta Komitato de la Ĉina Popola Politika Interkonsiliĝa Konferenco kaj sekretario de la Partia Komitato de la Nankina Universitato, publike atentigis pri la limigoj de la nuna universitata akceptosistemo. Li diris, ke la sistemo ankoraŭ tro emfazas memoradon de scioj kaj ne sufiĉe taksas la kapablon apliki sciojn en la praktiko, nek novigan pensadon kaj kritikan pensadon. Li ankaŭ rimarkigis, ke la kriterioj por taksi lernantojn ankoraŭ estas tro unuformaj. Nuntempe kapabloj kiel kreemo, kunlaboro, komunikado kaj adaptiĝo fariĝis ĉiam pli gravaj. Tial li proponis evoluigi novajn taksmetodojn, kiuj pli atentas pri lernokapablo, kritika pensado, noviga kapablo kaj praktika sperto.

Kiel granda normigita ekzameno, "Gaokao" povas sufiĉe bone mezuri parton de la akademiaj kapabloj de lernantoj, dum ĝi samtempe garantias relative altan nivelon de justeco kaj efikeco. Tamen ĝi ne povas montri ĉiujn kapablojn de homo. Ĝuste pro tio Ĉinio daŭre antaŭenigas reformadon de universitata akceptosistemo. La celo estas konservi justecon kaj samtempe konstrui pli ampleksan kaj pli diversan sistemon por taksi kaj elekti talentulojn.

Kiam "Gaokao" eniras la epokon de AI

Por la generacio de sinjorino Wang, sukcesi eniri universitaton signifis forlasi malgrandan distrikton kaj malkovri pli vastan mondon. Por la hodiaŭa junularo la situacio fariĝis pli kompleksa. Dum la proporcio de junuloj en supera edukado konstante kreskis, universitata diplomo ne plu estas tiel valora avantaĝo kiel antaŭe. Tio kontribuis al la rapida kresko de postdiplomaj studoj dum multaj jaroj. La nombro de kandidatoj por postdiplomaj ekzamenoj en Ĉinio kreskis de ĉirkaŭ 1.77 milionoj en 2014 ĝis rekorda nivelo de 4.74 milionoj en 2023. Tamen tiu tendenco komencis malfortiĝi. En 2026 la nombro de kandidatoj malaltiĝis al ĉirkaŭ 3.43 milionoj.

Unu el la kialoj estas la rapida transformiĝo de la labormerkato. En la pasinteco magistra diplomo ofte estis konsiderata "ora bileto" por eviti la riskon de senlaboreco. Hodiaŭ eĉ magistra diplomo ne plu tiom forte garantias laborŝancojn kiel antaŭe. En multaj sektoroj, entreprenoj ĉiam pli atentas praktikajn kapablojn, novigan potencialon kaj adapteblecon, anstataŭ nur akademiajn diplomojn. En la epoko de AI, la grava demando por edukado ne estas nur kiel elekti la studentojn kun la plej altaj poentoj. Same grava estas la demando kiel malkovri kaj kultivi la talentulojn plej taŭgajn por la estonteco. Verŝajne tio estos unu el la ĉefaj direktoj de la eduka reformado de Ĉinio en la venontaj jaroj.

Pli ol simpla ekzameno

Kiam sinjorino Wang estis demandita pri la signifo de "Gaokao" por ŝia vivo, ŝi respondis: "'Gaokao' similas al ŝtuparo konstruita el akraj klingoj. La supreniro estas tre malfacila kaj postulas larmojn kaj oferon. Sed kiam vi rerigardas, tiuj larmoj kaj oferoj fariĝis solidaj ŝtupoj, kiuj povas konduki vin al lokoj, kiujn vi antaŭe eĉ neniam imagis." Eble ĝuste pro tio, preskaŭ duonjarcenton post sia restarigo, "Gaokao" ankoraŭ havas specialan lokon en la ĉina socio. Ĝi estas ne nur universitata enirekzameno. Ĝi reflektas la longdaŭran fidon de la ĉina socio al scio, al persona penado kaj al la ideo, ke edukado povas ŝanĝi la vivon. Kaj dum Ĉinio eniras novan fazon de evoluo bazitan pli kaj pli sur novigado, "Gaokao" frontas novan taskon: Ne nur malfermi ŝancojn por milionoj da junuloj, sed ankaŭ helpi trovi la talentulojn, kiuj povos respondi al la bezonoj de la estonteco.

Verkis: Bui Hai Mung

Facebook: Ĉina Fokuso / China Focus - Esperanto

Twitter: El Popola Chinio

WeChat: Skani la du-dimensian kodon por legi EPĈ en WeChat